Analyse

‘Overtoerisme’: eerste debat academiejaar ’18-’19 Thomas More Mechelen

Naar jaarlijkse gewoonte organiseerde de toerisme-opleiding van Thomas More Mechelen in samenwerking met Travel Magazine in oktober haar eerste forum van het academiejaar. Deze keer vond het forum plaats op dinsdag 23 oktober, en werd er gedebatteerd over toeristen een bestemming hoe deze nog kan overleven nu steeds meer en meer hoteliers kiezen voor het brandend actuele thema ‘overtoerisme’. Zoals steeds richtte deze avond zicht tot (oud-)studenten van Thomas More en tot alle reisprofessionals: goed voor een zaal zo vol als het San Marcoplein in Venetië op een doordeweekse zomerse namiddag! De studenten van Dominique Verbeeck, docente Hospitality Management Thomas More Mechelen, zorgden voor het goede verloop van de avond. Robrecht Willaert (hoofdredacteur Travel Magazine) was de moderator van dienst en stelde de verschillende panelleden voor: Jani Van Landschoot (Deputy of Category Management Belgium, Thomas Cook), Kevin Van Nieuwenhuyse (Transeurope), Bjorn Moriau (finance & administration manager, MSC Cruises) en Jan van der Borg (KU Leuven) en Wouter Gebruers (Operations Manager Overland, TUI).

Wouter Gebruers, Kevin Van Nieuwenhuyse, Jan van der Borg, Björn Moriau en Jani Van Landschoot.

Opmerkelijke quotes

Het debat was, zoals steeds, voorzien van enkele opmerkelijke quotes. Deze willen we graag voor jullie op een rij zetten:

“We zijn misschien gedoemd tot beperking”

Jani Van Landschoot, Thomas Cook

“Barcelona moet je als jezelf respecterende touroperator opnemen in het aanbod”, aldus Jani Van Landschoot, “en als grote touroperator kan je er ook niet onderuit.” Zo kwam heel vroeg in het debat al de vraag van de kip of het ei piepen: was er nu eerst de vraag of het aanbod? “Ik voel me ook niet verantwoordelijk voor het overtoerisme. Onze klanten boeken doorgaans voor 3 à 4 nachten en niet voor een blitzbezoek van 1 tot 2 dagen.” Ook de andere aanwezige touroperators treden Jani Van Landschoot bij in deze bewering, internationaal gezien blijft België een kleine vis. ‘De Belgische toerist’ zal het overtoerisme niet veroorzaken noch oplossen. Maar dat wil niet zeggen dat er geen aandacht aan besteed wordt of kan worden. Jani Van Landschoot: “wij bieden bij Thomas Cook uiteraard alternatieven aan voor de ‘volle’ bestemmingen.”

Volgens Jani Van Landschoot: “Overtoerisme is een uitwas van overconsumptie in het algemeen. Dat komt deels door een sterke stijging van de middenklasse, deze is het sterkst in China en India.” De bezoekerscijfers in Vlaanderen bevestigen deze trend (op basis van de laatste cijfers van Toerisme Vlaanderen, zie ook TM Newsletter 1048).

“Duurzaamheid bij Thomas Cook wil zeggen dat er door de leveranciers actief deelgenomen wordt aan de lokale economie en dat de hoteliers respect hebben voor de natuur, werkgelegenheid en mensenrechten”. Verder bieden ze bij Thomas Cook ook de trein aan voor citytrips maar deze optie wordt door de klant weinig gelicht, behalve voor Parijs en Londen.

Afsluitend wist Van Landschoot nog te vertellen dat we/ze “misschien wel gedoemd zijn tot beperking. Het inperken van bezoekersaantallen met quota voor attracties en bezienswaardigheden wordt misschien de enige oplossing.” Sterker nog: “binnen x aantal jaar wordt misschien eerst de attractie geboekt, als die nog niet uitverkocht is, en wordt er dan pas hotel en transport geboekt.”

“Wijken opzoeken die minder getroffen worden”

Kevin Van Nieuwenhuyse, Transeurope

Kevin Van Nieuwenhuyse van Transeurope vertelde in het debat dat ze bij de niche-touroperator op zoek gaan naar een aanbod in wijken die “minder getroffen worden door overtoerisme”. Zorgen voor een hotelaanbod weg van de drukste plaatsen in de stad is een manier om de klant een minder verzadigd beeld van de bestemming te geven. Kevin Van Nieuwnhuyse nuanceerde graag door te stellen dat de reisvolumes die Transeurope en bij uitbreiding de andere Belgische touroperators niet excessief zijn.

“Eigenlijk krijgen we in onze thuisstad Brugge nog het meest van al te maken met overtoerisme.” Het stadsbestuur van Brugge wil dan ook de wildgroei aan chocolade- en bierwinkels inperken, onder meer via een kwaliteitslabel ‘handmade in Bruges’. Overtoerisme is voor Transeurope dus geen direct probleem maar de toestand in Brugge is wel illustratief en zou hen (en de andere touroperators) dus moeten wakker schudden?

Bij het overland product is de auto nog steeds koning bij Transeurope, “de flexibiliteit van de eigen wagen is niet makkelijk te vervangen, zeker niet bij de categorie van actieve medioren”, die een groot deel van het cliënteel van de niche-TO uitmaken. Transeurope probeert treinreizen te stimuleren door de bestemmingen Lyon en Bordeaux op te nemen, citytripbestemmingen met een korter traject dan voorheen, en aanvaarden ook ecocheques voor citytrips met de trein. “Het voordeel van de trein is dat je meteen in het hart van de stad aankomt.”

“Kleinere schepen en excursies buiten de drukke stadscentra”

Björn Moriau, MSC Cruises

Björn Moriau, de finance manager van MSC Cruises Belgium begon met de aanwezigen te vertellen dat de penetratie van het cruisesegment in de Belgische markt eerder laag is. Dat percentage is ongeveer 0,5%. De Europese landen met het grootste aandeel zijn de Britse Eilanden en Duitsland, die afklokken boven 2,5%. Het is duidelijk dat België niet de grote aantallen in- en ontscheept.

“Wij proberen een breed palet aan te bieden van excursies, ook buiten de stad” vertelt Björn Moriau tijdens het debat. “Ook zetten wij alsmaar meer kleinere schepen in, want grote schepen zijn ondertussen gebannen uit bv. Venetië. Maar het stelt ons ook in staat om kleinere havens aan te doen, zoals Portofino.” Elk jaar wordt het aantal bestemmingen bij MSC uitgebreid door in Europa nieuwe havens aan te doen. Sinds een jaar wordt er ook met één schip in Azië gevaren, maar binnenkort volgt een tweede. Zo wordt er voor een spreiding van passagiers gezorgd. Er worden ook nieuwe schepen gebouwd, die telkens voldoen aan de meest actuele milieunormen, en ook de oudere schepen worden geüpdatet.”

“Begrip duurzaamheid lijkt achterhaald”

Jan van der Borg, KULeuven

“In 2030 wordt volgens UNWTO een verdubbeling verwacht van het aantal toeristen, van 1 miljard nu naar 2 miljard. Er moet een structureel nieuw businessmodel gevonden worden voor toeristische bestemmingen.” Zo stak professor Jan van der Borg van wal. De prof verdeelt zijn tijd tussen de masteropleiding toerisme aan de KU Leuven en aan de universiteit Ca’ Foscari in Venetië. Daar ondervindt hij zelf de gevolgen van het overtoerisme aan den lijve. Prof. van der Borg noemt de woorden ‘Venetië’ en ‘themapark’ in één zin. Wat meteen wijst richting verzadiging en weinig authenticiteit.

“Venetië wordt door 30 miljoen mensen bezocht, daar staan 45.000 inwoners tegenover.” Dit zijn officiële cijfers, maar in de realiteit kunnen deze nog hoger liggen. “Van die dertig miljoen zijn er ongeveer 22 miljoen dagtoeristen. Een cruise-excursionist geeft maximaal 50 euro per dag uit. Mijn idee is dat je naar een selectief toeristisch beleid moet. Bepaalde toeristen voortrekken, maar ervoor zorgen dat die toeristen minder makkelijk naar Venetië komen dan ze nu gewend zijn.”

“Ik ben niet ‘anti-toerisme’ en wil geen steden afsluiten. Toerisme is een belangrijke sector maar ik probeer te verdedigen dat je, juist omdat het zo’n belangrijke activiteit is, goed moet plannen. Je moet een bestemming niet overlaten aan improvisatie. Een bestemming moet juist gemanaged, gepland en begeleid worden.” Door de verzadiging van bepaalde plaatsen en bestemmingen kan men ze niet meer gewoon ‘aan hun lot’ overlaten. Er moet een visitor management opgezet worden die de bezoekersstromen managet op grote en kleine schaal, door middel van bekwaam management, planning en begeleiding. “Bij Toerisme Vlaanderen spreekt men niet meer van duurzaamheid, maar hebben ze het over florerende bestemmingen: een bestemming floreert wanneer alle stakeholders een graantje kunnen meepikken van het succes.”

“De contradictie van de grote touroperator”

Wouter Gebruers, TUI

Er werd gesproken over de kip of het ei, maar Wouter Gebruers van TUI ziet het zo: “De vraag komt er niet omdat wij het aanbieden, wij bieden het aan omdat de vraag er is. Ik spreek hiervoor ook voor mijn collega’s. Overtoerisme is niet alleen kwantitatief maar ook kwalitatief. Denk maar aan het partytoerisme in Barcelona, waar er volgens mij weinig Belgen aan deelnemen.”

“Wij blijven een grote touroperator. Nicheproducten zijn voor ons moeilijker. Als TUI of Thomas Cook iets aanbieden op een bepaalde strook strand die voorheen ongerept was, zal die plaats ook snel veranderen.” Als je als grote touroperator een plaats erg populair maakt dreig je al snel weer een stuk authenticiteit te verliezen. Wouter Gebruers noemt het: “contradictorisch, als grote speler zegt dat iets ‘typisch’ of ‘lokaal’ is. Je trekt zo immers de bezoekers in grote getallen aan.”

Tijdens het debat ging het meermaals, bij wijze van voorbeeld over ‘de Chinezen’, de groeiende klasse welvarende en reizende buitenlanders, die massaal naar Europese bestemmingen komen. Ze creëren een gevoel van overtoerisme, zeker in de grote steden. Maar volgens meneer Gebruers “komen de Chinezen niet de kaas van ons brood eten, we moeten met z’n allen kijken wat we eraan kunnen doen, ondersteund door de wetenschap en het beleid. De toeristische sector is goed voor een op de tien arbeidsplaatsen. Natuurlijk hebben we geen zin om uren aan te schuiven voor een bepaalde kerk of willen we niet dat onze abdijen een kermis worden.” Daarom concludeert Wouter Gebruers: “Een debat als dit is goed om ideeën uit te wisselen. Ik kijk ook naar alle studenten hier aanwezig, want uiteindelijk zijn zij de toekomst van het toerisme.”

Pics online

Op de Travel Magazine website kan je de foto’s bekijken van dit forum. Tot slot bedanken Travel Magazine en Thomas More Mechelen nog graag alle panelleden, (oud)-studenten, alumni en reisprofessionals voor hun aanwezigheid. Noteer alvast 18 december in jullie agenda, want dan zal het tweede debat van dit academiejaar plaatsvinden. Graag tot dan!

Jonas Vandenabeele, Staff Reporter

Comments