Bestemmingen

Kiruna: de merkwaardigste stad van Zweden

Een opmerkelijkere stad dan Kiruna zal je in heel Zweden niet vinden. Verstrooid tussen de kromme dwergberken van het bergplateau, overgeleverd aan de woeste elementen en geheel afhankelijk van de mijnbouw, is Kiruna nu gedwongen om te verhuizen – en dit vanwege het toenemende instortingsgevaar door de mijngangen onder de stad. En alsof dat nog niet vreemd genoeg is, spelen ze er met raketten en slapen ze in frigo’s.

Meer dan 100 jaar leefde Kiruna -145 kilometer ten noorden van de poolcirkel– van de LKAB-mijn, de grootste ondergrondse ijzermijn ter wereld. Geen mijn, geen Kiruna. Werkte je er zelf niet, dan zeker een familielid. Maar nu vernietigt de staatsmijn de stad, en moet iedereen op de hort. Het wordt een ongeëvenaard spektakel, want hoe verhuis je eigenlijk meer dan 20 historische gebouwen uit 1963, die de status van monument hebben en daarom niet gesloopt mogen worden? Of de fantastische houten kerk uit 1912, die onlangs nog is uitgeroepen tot de mooiste van Zweden? Er wordt gesproken om die gebouwen op verrijdbare onderstellen te zetten en ze naar de nieuwe locatie bij de dagmijn in Luossavaara te rollen. Maar er sneuvelt ook veel. Het iconische stadhuis, gebouwd in 1964 en ooit nog bekroond met de prijs voor het mooiste openbaar gebouw in Zweden, wordt met de grond gelijk gemaakt. Architectenbureau White uit Göteborg, dat de tender won, gaat zich ondertussen te buiten aan de wildste plannen, zoals een binnengalerij met tropisch regenwoud en een indoor skihelling. Architect Mark Szulgit is optimistisch en voorspelt globaal geen problemen bij de eigenlijke verhuizing: “De grootste uitdaging wordt het rijpen van de geesten van de inwoners. De mentale verhuizing wordt de zwaarste.” Hoe dan ook, er gebeurt wat in Kiruna.

(lees verder onder foto)

Cool down

Een eerste berekening, ondertussen meer dan tien jaar geleden, leerde dat pakweg 6000 inwoners (van de 20.000) en 3000 huizen betroffen zouden zijn. Cijfers die ondertussen meermaals bijgesteld werden, gelukkig naar beneden. Ook over de budgetten –de mijn draait op voor alle kosten– circuleren de wildste cijfers. Het Zweedse staatsmijnbedrijf LKAB betaalt de bewoners de marktprijs plus 25 procent voor hun oude huis, of geeft ze gratis een nieuw huis in het nieuwe gedeelte van Kiruna. In 2016 klonk het nog dat het prijskaartje bijna 4 miljard Zweedse kronen bedroeg, en dat was nadat reeds een nieuw treinstation gerealiseerd was en gestart werd met de bouw van een nieuw stadhuis. Als alles naar plan verloopt, zou in 2020 het nieuwe stadscentrum -vier kilometer oostelijk van het oude- met gigantische woonblokken annex residentiële wijken- ingehuldigd moeten worden. In 2021 dan zal men de kerk verhuizen en in 2035 moet het oude stadscentrum compleet verdwenen zijn. In 2050 zou er van het oude Kiruna geen sprake meer zijn.

Kiruna4-ever

Maar de gigantische verhuisoperatie dito nieuwe look (codewoord: Kiruna4-ever) die Kiruna jaren in de ban houdt, is niet het enige wat in dit stadje gebeurt. Het kan nog merkwaardiger. Zo’n 40 kilometer buiten Kiruna ligt de grootste civiele raketbasis van Europa – Esrange, gebouwd in de jaren 1960. Op Esrange worden raketten en stratosferische ballonnen getest en gelanceerd en staat er een groot satellietgrondstation. Daarnaast vindt divers wetenschappelijk onderzoek plaats, onder meer naar het noorderlicht. De locatie werd gekozen omdat het in dunbevolkt gebied ligt. Enkele jaren na de opening van de basis waren er al plannen om ze alweer te sluiten, tengevolge bezuinigingen en reorganisaties van de European Space Research Organisation (ESRO). Dat gebeurde uiteindelijk niet, en vervolgens dook Richard Branson op. Vanaf deze basis wou zijn ruimtevaartmaatschappij Virgin Galactic vanaf 2012 vluchten met ruimtetoeristen gaan uitvoeren. Ook daar is het ondertussen stil rond. Of toch niet? Spaceport Sweden is een geplande ruimtehaven in Kiruna. De ruimtehaven, bij het vliegveld van Kiruna, zal gebruikt worden voor commerciële ruimtevaartactiviteiten, waaronder ruimtetoerisme. Deelnemers in de commerciële onderneming zijn een aantal plaatselijke ondernemers, waaronder het ijshotel van Kiruna. De plannen voor Spaceport Sweden werden gelanceerd op 26 januari 2007, toen de Zweedse minister Maud Olofsson een overeenkomst met Virgin Galactic tekende. Omdat resultaat uitblijft, is Spaceport Sweden nu in onderhandeling om een lanceerbasis van het kleine ruimtetoerismevliegtuig Lynx te worden. De geplande lanceerbasis, Caribbean Spaceport op Curaçao, staat mogelijk op losse schroeven wegens tegenstand van de Curaçaose overheid, en Space Expedition Corporation (in 2014 overgenomen door XCOR Aerospace) heeft aangegeven Spaceport Sweden als alternatief te overwegen. Hoe dan ook, voorlopig blijft het bij veel geblaat en weinig wol.

IJshotel als grote publiekstrekker

Ondertussen trekt Kiruna zo’n 300.000 toeristen per jaar. Vooral de opening van het eerste ijshotel ter wereld in 1990 bleek een gouden idee en staat voor het gros van het bezoekerscijfer. Icehotel 365 is voortaan zelfs het hele jaar door open, zowel voor wie er een bezoekje wil brengen als voor wie er ook effectief in een ijskamer wil blijven slapen. De aparte sfeer in en rond Kiruna lokte ondertussen ook tv-makers. De Nordic Noir-reeks Midnight Sun speelt zich hier af. Een aanrader om te bekijken om iets meer van de lokale problematiek en de spanningen tussen de Sami en de mijnbouwers te leren. Midnight Sun (in het Zweeds Midnattsol) werd geschreven door Måns Mårlind en Björn Stein, bedenkers van een van de meest bekeken en spannendste Scandinavische krimi-series ooit: The Bridge.

© Gerrit Op de Beeck

Comments